الشيخ الصدوق (مترجم: كاظمى)

17

مصادقة الإخوان (فارسى)

نكتهء ديگرى كه باز اشكالى ميفزايد اينست كه نوشته‌اند ابو الحسن عباس بن عمر بن عباس ابن محمد بن عبد الملك بن مروان كلوذانى گفته است كه چون على بن حسين بن بابويه در سال 328 ببغداد آمد همهء كتابهايش را ازو اجازهء روايت گرفتم . شايد يگانه راهى كه رفع اين دشواريها كند اينست كه بگوييم ابو الحسن على چندين بار و لا اقل سه بار ببغداد رفته و بار نخست پيش از 311 و بار دوم در 326 و بار سوم در 328 بوده است يا اينكه بار دوم از 326 تا 328 در بغداد مانده است . در تاريخ رحلت وى خبرى هست كه در نامهء دانشوران چنين آمده ، آورده‌اند كه در سال سيصد و بيست و نهم هجرى كه سنهء تناثر النجوم نامند گروهى از شيعه در مجلس [ ابو الحسن ] على بن محمد سمرى حاضر بودند و او خاتم سفراى اربعهء حضرت خاتم الائمه عجل اللَّه فرجه بوده است ، ناگاه على بن محمد گفت : رحم اللَّه على بن حسين بن بابويه : حاضرين گفتند : او هنوز در حياتست . گفت : امروز سراى فانى را وداع نمود . آن روز را ضبط كردند تا بفاصلهء هفده يا هجده روز از قم خبر رسيد ، معلوم شد كه در همان روز و در همان ساعت از دنيا درگذشته است ، رحمة اللَّه عليه و در آن سال بسيارى از علما وفات يافتند ، از جمله على بن محمد سمريست كه بموت او مدت غيبت صغرى و سفارت اولى كه هفتاد و چهار سالست بانجام رسيد . برخى فوت او را در سنهء قبل از وفات ابن بابويه نوشته‌اند و برين عقيدت طول روزگار غيبت هفتاد و سه مىشود و بنا بر اين ابن بابويه بايد از سنين غيبت كبرى سال نخست را دريافته باشد و هم ثقة الاسلام محمد بن يعقوب كلينى . . . در آن سال وفات يافته و اختلافى كه در تاريخ وفات سمرى ذكر شد در باب وفات وى نيز مسطورست . . . » . گويا در اينكه ابن بابويه در 329 در گذشته باشد اختلافى نباشد زيرا كه در همهء مآخذ اين تاريخ را مكرر كرده‌اند . معتبرترين تاريخ در رحلت سمرى همان 329 است و تاريخ رحلت كلينى را باختلاف در 328 و 329 ضبط كرده‌اند . ابو الحسن على بن حسين بن موسى بن بابويه امتيازى آشكار دارد و آن اينست كه در ميان طبقهء نخست از پيشوايان شيعه مردى مكثار و پر تأليف بوده ، پيش ازين اشاره رفت كه ابن النديم در كتاب الفهرست از روى خط پسرش ابو جعفر صدوق نقل كرده است كه وى صد تأليف داشته است . فهرست مؤلفات وى آنچه تاكنون بما رسيده است بدين گونه است : 1 ) كتاب الاخوان 2 ) كتاب الامامة 3 ) كتاب الاملاء 4 ) كتاب التبصرة من الحيرة 5 ) كتاب التسليم و التمييز 6 ) كتاب التفسير 7 ) كتاب التوحيد 8 ) كتاب الجنائز 9 ) كتاب الحج كه ناتمام مانده است 10 ) رسالة الى ابنه محمد بن على 11 ) كتاب الشرائع كه براى پسرش فرستاده است 12 ) كتاب الصلاة 13 ) كتاب الطب 14 ) كتاب قرب الاسناد 15 ) كتاب الكبير في الرجال 16 ) كتاب المعراج 17 ) كتاب مناسك الحج 18 ) كتاب المنطق 19 ) كتاب المواريث 20 ) كتاب النساء و الولدان 21 ) كتاب النكاح 22 ) كتاب النوادر 23 ) كتاب الوضوء . برخى كتاب مصادفة الاخوان را هم كه بپسرش ابو جعفر محمد نيز نسبت داده‌اند از وى دانسته‌اند .